Schuld, van wie is het eigenlijk?

Door Zwerver op zaterdag 11 oktober 2008 13:52 - Reacties (11)
Categorie: BIts and pieces, Views: 4.415

Zoals we allemaal wel weten draait de Nederlandse economie op dit moment langzaam aan zichzelf vast. Hieruit komen vaak discussies en reacties voort van mensen waar één van de belangrijkste, op emotie gebaseerde reactie, is: angst.
Angst om het opgebouwde kwijt te raken, weer helemaal vanaf niks te moeten beginnen.

De tweede emotie die we vaak terug zien bij mensen is een verplaatst schuldgevoel. De reden voor de angst mag duidelijk zijn, maar het verplaatsen van het schuldgevoel lijkt me een uitleg waard.

Om deze emotie te verklaren zal ik een voorbeeld nemen uit de afgelopen week; het Icesave-debacle.
Voor diegenen die de afgelopen tijd onder een steen hebben geleefd: Icesave is een IJslandse spaarbank die de afgelopen week omgevallen is. Op het moment van schrijven garandeert het garantie fonds van de Nederlandse banken 100.000 euro spaargeld voor Nederlandse banken; Icesave is geen Nederlandse bank. Het gevolg? 20.800 euro moet uit IJsland gehaald worden en alles daarboven wordt aangevuld vanuit het garantiefonds.

Omdat IJsland een “iets” groter probleem heeft met zijn banken, liet de premier van dat land weten dat “Nederlanders voorlopig niet hoeven te rekenen op geld uit IJsland”. De reactie uit Nederland laat zich raden: hoge verontwaardiging en angst bij de (ex)-spaarders bij Icesave. Op dat moment begon ook de schuldvraag te spelen: wie is hier verantwoordelijk voor?

De spaarders begonnen op hoge toon te roepen dat het geld “volgens de website van Icesave gegarandeerd was” en dat ze recht hadden op het geld. Ondertussen wel even vergetend dat ze zelf misschien wel verantwoordelijk waren voor de ondergang van Icesave en, misschien wel belangrijker, dat op het moment van openen van een rekening ze misschien zelf wel wat meer onderzoek hadden mogen doen.

Laten we de schuldvraag nog iets dieper uitspitten:

Icesave is omgevallen doordat Engelse en Nederlandse spaarders de boel niet meer vertrouwden en hun spaargeld gingen weghalen. Schuldigen? De spaarders, als ze gewoon rustig waren gebleven was dit niet gebeurd.
Daarnaast, waarom gaan mensen er vanuit dat het geld op een buitenlandse spaarrekening per definitie gegarandeerd is? Ligt de schuld dan niet net zo hard bij de spaarders, die voor een luttele 1% meer rente direct en masse hun spaargeld naar Icesave hebben getransporteerd? Hadden deze spaarders niet iets verder moeten kijken dan hun neus lang is, zoals hele hordes andere spaarders blijkbaar wel gedaan hebben?

De schuld, die naar de mening van velen bij de spaarders zelf ligt, wordt verlegt naar een partij die weliswaar deel van het probleem is, maar zeker niet alleen schuldig is. Het financiele stelsel in de wereld werkt nou eenmaal op een dusdanige manier, dat zodra spaarders hun geld en masse weghalen bij een bank, elke bank omvalt.

Als ik het nu op mezelf mag betrekken dan merk ik dat ik het zelf ook regelmatig doe. In mijn werksituatie ben ik bezig met een druk project, naast mijn gewone werkzaamheden. Nu liep dat project niet goed en ik gaf alles en iedereen de schuld, behalve mezelf. Als ik nu terugkijk dan lijkt het er toch echt op dat ik minimaal voor 70% zelf schuld had aan het slecht lopen van het project.
Een ander voorbeeld, door dat drukke project leek het erop dat ik een examen niet zou gaan halen en, uiteraard, dat kwam natuurlijk door het project. Het kwam niet door mij toch? En toch lag het aan mij, als ik betere prioriteiten had gesteld dan had ik wel degelijk tijd gehad om te leren voor dat examen. Gelukkig kreeg ik dat op tijd door en heb ik het examen wel gehaald.

Ik trek het nog even verder door: ik heb al een tijd last van klachten die voortkomen uit een boekenplank die ik op mijn hoofd kreeg. Daar kan ik toch niks aan doen? De schuld ligt toch bij:
- degene die zoveel boeken op die plank heeft gezet;
- het feit dat ik aan het werk was onder die boekenplank met mijn laptop;

Nou als ik heel eerlijk ben, IK ben degene die de boekenplank daar opgehangen heb en IK koos ervoor om daar onder te gaan zitten werken. De enige die schuldig is aan mijn fysieke en mentale klachten ben ik.
Waarom stel ik dit nou zo hard? Binnen Nederland lijkt het steeds meer de tendens te worden om de schuld van bepaalde dingen bij anderen te leggen. Een paar voorbeelden:
1. Ik heb geen baan want al die allochtonen pikken onze banen in;
2. Ik heb geen huis want er moet weer zo nodig iemand met prioriteit in dat huis wonen
3. Mijn auto is opengebroken omdat mijn telefoon er nog in lag… grrrr…

Ik zal ze één voor één even ontkrachten:
Ad 1.
Het feit dat deze persoon geen baan heeft zal meestal meer te maken hebben met zijn eigen gebrek aan inzet, opleiding of een andere verklaarbare reden. Binnen Nederland wordt nog steeds (helaas) gediscrimineerd, en de kans dat een allochtoon boven een autochtoon wordt verkozen is zeer klein.

Ad 2.
Het klopt dat in veel steden mensen met prioriteit eerder in aanmerking komen voor een huurwoning. Dit betekend echter niet dat er voor anderen geen kans is op een woning. De schuldvraag in deze is eerder: wat heeft deze persoon niet goed uitgezocht, waardoor hij geen geschikte woning kan vinden.

Ad 3.
Dit is een controversiële. In principale is het zo dat iedereen met zijn vingers van andermans spullen af moet blijven, daar zal iedereen het mee eens zijn. Feit blijft wel dat we ons af moeten vragen of het realistisch is om te wijzen naar van alles en nog wat, behalve onszelf. Zijn wij het niet in beginsel die de plicht hebben om crimineel gedrag niet uit te lokken? En het in het zich laten liggen van een mobiele telefoon in een auto, lokt dat geen crimineel gedrag uit?

Nog even afsluitend dan. Ik bekijk de Nederlandse samenleving al een tijdje vanaf een wat grotere afstand dan voorheen en ik denk dat we een heel stuk zouden kunnen verbeteren als we wat meer naar onszelf keken. Waarom gaan dingen mis, wat is/was mijn rol hierin? Is het wel realistisch om andere mensen de schuld te geven van alles wat er mis is om me heen?
Ikzelf ben er in ieder geval al aan begonnen en ik moet zeggen, het bevalt perfect!

Volgende: Psychologie van de koude grond, schuldvraag deel 2 10-'08 Psychologie van de koude grond, schuldvraag deel 2

Reacties


Door Tweakers user Worran, zaterdag 11 oktober 2008 13:58

tja het blijft moeilijk jezelf de schuld geven ;)

Door Tweakers user Parabellum, zaterdag 11 oktober 2008 14:31

Ik begrijp waar je heen wil maar er is weinig cohesie in je verhaal. Daarmee tracht ik te zeggen, problemen zoals we die kennen zijn makkelijk oplosbaar maar vaak wil/kan men problemen niet oplossen.

Over je verhaal over de Ijsland bank Icesave ligt wel iets meer ten grondslag dan alleen de hebzucht van de mens. Het is redelijk om te stellen dat er debet aan zijn maar het begint bij de toezichthouder, die er feitelijk voor moet waken dat "onze" centjes veilig zijn. Als Nout Willink beter zijn werk had gedaan dan had Icesave nooit kunnen en mogen opereren op onze markt.

Verder stel je dat angst de markt beheersd, dat is echter niet het geval. Mensen "spelen" op de beurs met hun vermogen met maar 1 doel, meer vermogen creeeren. Bijna iedereen wist dat we aan het plafond zaten van de stijgende winst de afgelopen jaren en hebben gewoon op een goed moment gecashed, immers, velen zijn er daardoor juist beter van geworden. Of verwacht jij dat een belegger een aandeel koopt op 100euro, welke nu 150euro staat en gaat zitten wachten tot het aandeel verdampt is naar 50euro ? Daar beleg je niet voor.

Banken wereldwijd hebben teveel produkten op de markt gezet die ze gewoonweg niet konden garanderen, zoals bijvoorbeeld met de woekerpolissen. Je kan geen winsten garanderen met een minimum/maximum gehalte als blijkt dat op de minimale winstprognose een bank/verzekeraar al daarbij tekort schiet op papier. Vandaar, en zo zijn er wel meer voorbeelden, dat het vertrouwen in de financiele instellingen is weggeslagen want als vertrouwen niet meer de basis regel is dan hebben we niets meer.

Zelf heb ik nooit geinvesteerd omdat ik het risisco te groot vind maar tevens ook blij ben met hetgeen wat ik heb. Als je de vraag bij jezelf neerlegt, wat heb ik nu feitelijk echt nodig dan zal je al gauw zien dat je weinig nodig hebt om een leuk leven te leiden. Feit blijft wel, er zijn genoeg mensen die het onderste uit de kan willen hebben en dat is hun goed recht, maar dan niet gaan klagen als het mis gaat. De beursen leven vanzelf straks weer op, daar ben ik van overtuigd omdat alles weer met een koopje aangekocht kan worden op de korte termijn en op de lange termijn zullen de goeie bedrijven weer aan vertrouwen winnen als ze hun onderneming goed leiden. Op dit moment hebben mensen massaal via hun aandelen tientallen miljarden gecashed en dat geld staat weer allemaal netjes geparkeerd en vangen ze een goeie rente over maar zoveel geld vind zijn weg wel weer naar de bedrijven, immers, geld is het veiligste als je investeerd in goeie projecten, zoals bijvoorbeeld goud of onroerend goed, het blijft zijn waarden behouden.

De kunst van het leven als individu is zelfreflectie. Dagelijks even stilstaan bij de dingen die je die dag hebt ervaren/gedaan en achteraf bekijken of het goed was of dat je je daarin nog kan verbeteren, door gewoon simpelweg kritisch naar jezelf te kijken. Zo blijft je leven zorgeloos en ben je je eigen "mentor", alleen jijzelf kan jezelf verbeteren. Dat mensen tegenwoordig vaak leven als kudde dieren zegt ook tevens wat over de "herders" in deze wereld, mensen die bepalen wat je moet doen of zeggen wat goed voor je is. Veel mensen hebben dat ook nu eenmaal nodig anders functioneren ze niet. Kritiek geven ansich is een mooie tool maar het gaat er vaak om hoe je het brengt. Blaffen kunnen we allemaal en inhoudelijk iets uitleggen kost nu eenmaal tijd maar blaffen houd wel in dat het per saldo meer (negatieve) energie kost dan gewoon met elkaar overleggen, weg van de minste weerstand.

Maar laten we er vanuit gaan dat de ultieme wijsheid niet bestaat, gaandeweg leren we veel, zowel induvidueel als maatschappij en veranderingen nemen nu eenmaal veel tijd in beslag. Met betrekking op je plank, als het goed is heb je daar van geleerd en heb je denk ik daardoor mede je zienswijze en kijk op een aantal aspecten veranderd, waardoor je weer een stapje dichterbij je zelf bent komen te staan. Een dergelijk fout maak je niet nog gauw eens en je kan anderen en jezelf wijze op risico's die je voorheen niet gezien zou hebben. Baby's leren nu eenmaal ook te lopen door vallen en opstaan. Als ze een paar keer zijn gevallen dan leren ze juist daardoor om te lopen, het is vrijwel een automatisch gegeven :)

Maar goed, verder zal ik niet uitbreiden maar wil je nog wel één insteek meegeven. Het is toch wel "verdacht" dat Icesave pas was gevallen na de 20 miljard garantie van Bos en nadat de garantie van 100.000 euro was gegeven. Verteld men alles inhoudelijk open en bloot ? Ik denk het niet, maar dat is nu eenmaal een stukje waar we als mens mee te maken blijven houden, het is de kunst of dat je in staat bent daar door heen te prikken, het vertrouwen die we "moeten" hebben in mensen die we het mandaat geven bij verkiezingen om voor ons belang op te komen en te waken. Niets is van huis uit wat het lijkt ;)

Door Tweakers user bulle bas, zaterdag 11 oktober 2008 14:49

Met verbazing lees ik je stukje. Hoe je de icesave-situatie verknoopt met een boekenplank die op je knar is gedonderd is buitengewoon.:D
Het verband is echter onjuist. In geval van IceSave worden de tegoeden contractueel juist gegarandeerd, juist als de bank zou omvallen. Het heeft dus geen zin om spaarders schuld in de schoenen te schuiven. De hoogte van de rente is ook al geen stok om mee te slaan, twee partijen, de bank en de spaarder, gaan een contract aan. Alle rechten en plichten liggen in dat contract besloten.
De vergelijking met jouw boeken en tentamen slaan daarmee naast de plank.
Noot: ik ben geen icesave-spaarder. Maar al zou dat.

Door Tweakers user Zwerver, zaterdag 11 oktober 2008 15:11

quote: bulle bas
Met verbazing lees ik je stukje. Hoe je de icesave-situatie verknoopt met een boekenplank die op je knar is gedonderd is buitengewoon.:D
Het verband is echter onjuist. In geval van IceSave worden de tegoeden contractueel juist gegarandeerd, juist als de bank zou omvallen. Het heeft dus geen zin om spaarders schuld in de schoenen te schuiven. De hoogte van de rente is ook al geen stok om mee te slaan, twee partijen, de bank en de spaarder, gaan een contract aan. Alle rechten en plichten liggen in dat contract besloten.
De vergelijking met jouw boeken en tentamen slaan daarmee naast de plank.
Noot: ik ben geen icesave-spaarder. Maar al zou dat.
In geval van IceSave waren de tegoeden contractueel gegarandeerd, dat ben ik met je eens. Maar ontslaat dat de mens als persoon van het doen van een stukje research? Volgens mij niet. Betekend het feit dat je een contract sluit dat je ineens niet meer hoeft te luisteren wat andere partijen (Rabobank bijv.) roepen? Dat zij roepen dat de situatie niet houdbaar is, daar hoef jij als individu niet naar te luisteren, want je hebt een contract?
Ik wil daar best in meegaan, maar dan ligt de schuld dus bij het individu die had moeten controleren of de basis van het contract houdbaar was.

@parabellum

Ik ga even niet heel inhoudelijk op je relaas in, dan kan ik net zo goed een nieuwe blogpost maken, maar realiseer je wel 1 ding. De toezichthouder houdt toezicht volgens een aantal door de wetgever opgestelde regels. Deze regels zijn door IceSave niet overtreden, hoe cru dat ook is. Het is niet de taak van de toezichthouder om te kijken of de onderhavige regels wel goed zijn.... Daarnaast vind jij dat de angst de markt niet regeert, hoe verklaar je dan de enorme koersval? Het omvallen van Fortis? Het omvallen van IceSave? Het systeem mag dan verrot zijn, het feit dat de mensen geen vertrouwen hebben in het systeem zorgt ervoor dat de boel valt...

Overigens vind ik de discussie over angst niet zo heel boeiend ;) Het feit dat mensen koste wat kost de schuld blijven leggen bij anderen (toezichthouder) en niet in willen zien dat ze zelf debet zijn (heej, wie heeft dat contract eigenlijk getekend? Jij toch als spaarder?) aan de malaise lijkt me een veel zinnigere discussie :)

Door Tweakers user GrooV, zaterdag 11 oktober 2008 15:15

@bulle bas,

Ik weet niet hoe of wat er in de contract staat want ik heb zelf ook geen rekening maar als er geen termijn bestaat dan kan je misschien nog wel 20jaar wachten op je geld.

Als je ergens recht op hebt wil niet automatisch zeggen dat je het ook krijgt.

Door Tweakers user Adion, zaterdag 11 oktober 2008 16:18

Icesave is omgevallen doordat Engelse en Nederlandse spaarders de boel niet meer vertrouwden en hun spaargeld gingen weghalen. Schuldigen? De spaarders, als ze gewoon rustig waren gebleven was dit niet gebeurd.
Hoewel dit in het algemeen wel klopt bij banken, zijn het in een tijd van crisis ironisch genoeg de mensen die hun spaargeld niet weghalen die er het meeste last van ondervinden.
De mensen die hun spaargeld al hebben weggehaald zal het weinig kunnen schelen of de bank nu failliet gaat.
Wat dat betreft is het dus zeker niet de schuld van de spaarders die op dit moment nog geld hadden staan bij Icesave.

Door Tweakers user bulle bas, zaterdag 11 oktober 2008 23:25

@Zwerver, zaterdag 11 oktober 2008 15:11
In geval van IceSave waren de tegoeden contractueel gegarandeerd, dat ben ik met je eens. Maar ontslaat dat de mens als persoon van het doen van een stukje research?
Zeker de Nederlanders hoeven geen research te doen. ;-)
Volgens mij niet. Betekend het feit dat je een contract sluit dat je ineens niet meer hoeft te luisteren wat andere partijen (Rabobank bijv.) roepen? Dat zij roepen dat de situatie niet houdbaar is, daar hoef jij als individu niet naar te luisteren, want je hebt een contract?
Ik wil daar best in meegaan, maar dan ligt de schuld dus bij het individu die had moeten controleren of de basis van het contract houdbaar was.
:D nee, iemand die een contract aangaat behoort zijn eigen verplichtingen te controleren. Het zou wat moois zijn anders. Zeker in deze situatie: voor de juridische praktijk is icesave een grote, professionele partij en zijn de spaarders particuliere leken. Bij juridische geschillen weegt deze onbalans zwaar. Een paar maanden terug gaven de financiële experts in de diverse media geen stop-signaal aan de spaarders. Ik heb het toen zelf uitgezocht.
Dit is wat nrc daar destijds over schreef:
"Deze bepaling (14.1 nl., BB) betekent dat als Landsbanki, de bank waaronder Icesave valt, zou omvallen, dat dan je eerste 20.887 euro spaargeld gegarandeerd is door de IJslandse Centrale Bank. De rest, tot 38.000 euro van 40.000 euro spaargeld, valt onder de dekking van de Nederlandse Bank. Zou je 40.000 euro spaargeld kwijtraken, dan krijg je dus in principe 38.000 euro, net als in Nederland. Daarvan moet echter 20.887 euro uit IJsland komen. De rest, 17.113 euro, krijg je uit Nederland. Je moet wel de IJslandse Centrale Bank aanschrijven om je geld terug te krijgen. Ik heb geen idee of zoiets soepel gaat. "

Zoals iedereen kan zien, hebben de garanties exact betrekking op het doemscenario dat de bank zou omvallen.


@Adion, zaterdag 11 oktober 2008 16:18
Als je ergens recht op hebt wil niet automatisch zeggen dat je het ook krijgt.
Met jou wil ik een contract afsluiten ;-)

Door Tweakers user Chilly_Willy, zondag 12 oktober 2008 17:06

De schuld ligt bij het systeem zelf. Zolang banken maar een klein percentage is kas moeten hebben (8% in NL) dan kunnen ze de rest gebruiken om geld te scheppen door leningen uit te geven. Het is je goed recht om je spaargeld op te eisen.

Als de overheid de enige is die geld kan scheppen door bijvoorbeeld ziektekosten te betalen, wegen aanleggen, leraren betalen etc. zouden we deze problemen niet hebben. Er moet dus een nieuw systeem bedacht worden. Maar ik verzeker je, dit zal niet gebeuren, iig niet in de zin dat de banken niet meer geldscheppend zullen zijn. Straks hebben we nog maar 1 wereld munt en die zal ooit volledig electronisch worden.

Mayer Amschel Rothschild:
Give me control of a nation's money supply, and I care not who makes its laws.

Door Tweakers user mOrPhie, maandag 13 oktober 2008 10:04

Voor wat betreft de spaarders zou ik niet van schuld, maar van naiviteit willen spreken. Zij hebben natuurlijk nooit kunnen voorzien dat dit zou gebeuren. Onverantwoordelijk wellicht, maar nooit met het idee dat je onverantwoordelijk bezig was met andermans geld, eerder met je eigen geld.

De echte schuld ligt natuurlijk bij het systeem en de bank die binnen dat systeem onder dergelijke voorwaarden opereert. Een spaarrekening, waarvan het geld ten alle tijden kan worden opgenomen en dan met zo'n rente, dat kan haast niet. Immers, je kunt als bank nooit voorspellen wanneer mensen hun geld op willen nemen, met als resultaat dat na het uitlenen van geld de balans in de min kan komen te staan. Als je de constructie niet aan kan, dan moet je 'm niet voeren.

Door Tweakers user EvilWhiteDragon, maandag 13 oktober 2008 12:05

Ik ga nu niet inhoudelijk op je voorbeelden reageren, want ik denk dat dat niet de oplossing is, en niet belangrijk.

Dat klinkt misschien heel arrogant, maar het is eigenlijk toch echt zo. Ik zal uitleggen waarom ik dat vind.
Het is niet zo zeer belangrijk wie of wat de schuldige is van een probleem, het is veel belangrijker om er uit te komen wat er gedaan moet worden om een (potentieel) probleem op te lossen. Pas als het probleem opgelost is kan men gaan kijken naar wat/wie de schuldige is van het probleem.
Schuld heb je nodig om iets of iemand af te rekenen op een (veronderstelde) fout. Op het moment dat je een probleem hebt, heeft iemand dus al een fout gemaakt. Dan kun je of je energie steken in het oplossen van de fout, of in het uitzoeken wie de schuldige is en hoe het opgelost kan worden. Bij dat laatste ben je effectief 2 dingen te gelijk aan het doen. wat dus meer energie kost dan wanneer je het probleem direct op gaat lossen.
De kern van een probleem is vaak dat het belangrijk is, en daarom is het vaak ook belangrijk om dat zo snel mogelijk op te lossen. De schuldige van boven genoemd probleem kan je dan later mee afrekenen.
Kantekening hierbij is wel dat het (soms) handig is om de veronderstelde schuldige uit het process van op lossen te houden.

Door Tweakers user EnigmA-X, maandag 13 oktober 2008 12:24

@EvilWhiteDragon:

Ik weet niet precies, maar jouw reactie op de blogpost vind ik nog onsamenhangender dan de blogpost zelf.
Dan kun je of je energie steken in het oplossen van de fout, of in het uitzoeken wie de schuldige is en hoe het opgelost kan worden. Bij dat laatste ben je effectief 2 dingen te gelijk aan het doen. wat dus meer energie kost dan wanneer je het probleem direct op gaat lossen.
...en even later schrijf je...
De schuldige van boven genoemd probleem kan je dan later mee afrekenen.
...en dat 'later afrekenen' kost géén energie? Hoe pas je dit precies toe wanneer je "een probleem" hebt waarbij een willekeurige vorm van sporenonderzoek nodig is (denk hierbij niet alleen aan vingerafdrukken, maar bijvoorbeeld ook het analyseren van log-files die iedere 3 dagen cyclen?)
De kern van een probleem is vaak dat het belangrijk is, en daarom is het vaak ook belangrijk om dat zo snel mogelijk op te lossen.
Stating the obvious, naar mijn smaak. Een onbelangrijk probleem bestaat niet, zie definitie van probleem.

Reageren is niet meer mogelijk